SHARE

Wydarzenia na wschodzie Ukrainy przypominają w pewien sposób Rzeczypospolitą Polską w 1792 roku. W Rzeczypospolitej Polskiej kończył się wówczas Sejm Czteroletni. Jego obrady zakończyły się sukcesem: została przyjęta Konstytucja 3 Maja. Ona miała położyć kres anarchii, która panowała w kraju. Konstytucja likwidowała podział kraju na Koronę i Litwę i zatwierdzała jedność państwa polskiego. Konstytucja znosiła także Liberum Veto – prawo kupionego posła – szlachcica, które mogło zablokować dowolną uchwałę Sejmu.

Konstytucja przewidywała zasadę podziału władzy – władza wykonawcza została przekazana królowi, który otrzymał najwięcej uprawnień niezbędnych do faktycznego sprawowania władzy w państwie. Zgodnie z treścią Konstytucji podlegał likwidacji dotychczasowy system wolnej elekcji, formował się rząd, i to był również początek utworzenia skutecznej armii.

Uporządkowanie Rzeczpospolitej niepokoiło sąsiadów – Rosję, Prusy i Austrię, które miały zamiar podzielić kraj między sobą. W tym celu zdecydowano się zastosować prorosyjską partię, która była z góry starannie zarządzana.

 

 

 

 

 

 

Utworzenie partii prorosyjskiej

Głównym organizatorem partii był “oligarcha”, jak powiedzielibyśmy dzisiaj, Stanisław Szczęsny Potocki.

Stanisław_Szczęsny_Potocki_by_Jan_Chrzciciel_Lampi_the_ElderWłaściciel 1,5 mln hektarów ziemi na Ukrainie, który miał 130 tysięcy chłopów, wojewoda ruski, który podarował Rzeczpospolitej pułk artylerii. Czuł sie obrażony, gdy na sejmie w 1788 roku nie został wybrany na przewodniczącego i zrezygnował z uznania Konstytucji. Istnieje wersja wydarzeń według której pewną rolę w tym odegrała Zofia Witt – była konstantynopolska kurtyzana i bliska znajoma faworyta Katarzyny II – hrabiego Potiomkin. Przychylność Zofii rosła wraz ze wzrostem prorosyjskich poglądów magnata.

Wraz z hetmanem polnym koronnym Sewerynem Rzewuskim, zwolennikiem starych szlacheckich swobód, jeszcze podczas pracy Sejmu odwiedzali oni Potiomkina w Jassach na terenie Rumunii.

Podczas tego spotkania rosyjska caryca Katarzyna II przez jednego ze swoich przedstawicieli przekazała im, że wszyscy zwolennicy starego porządku w Rzeczypospolitej “znajdą prawdziwego przyjaciela.” Kończyła się wojna z Turcją, więc w najbliższym czasie mogłaby zająć się “polską sprawą”.

Konsultacje u Potiomkina

Po przyjęciu Konstytucji Potocki i Seweryn Rzewuski odmówili uczestnictwa w zaprzysiężeniu Konstytucji. Zaś już w lipcu 1791 r. Potocki wysłał do Potiomkina list z prośbą o pomoc rosyjską w utworzeniu konfederacji przeciwko konstytucji.

rzewuski140702 (1)

Rzewuski chciał za pomocą Rosji przywrócić złote wolności szlacheckie. W październiku 1791 r. w Jassach u Hrabiego Potiomkina odbyły się “konsultacje” Potockiego, Rzewuskiego i hetmana wielkiego koronnego Branickiego, podczas których omawiano plany stworzenia antykonstytucyjnej federacji.

Ostateczna decyzja została podjęta marca 1792 w Petersburgu, podczas tajnego spotkania z udziałem Katarzyny II. Właśnie tam stało się pewnym, że Rosja udzieli pomocy wojskowej w celu inwazji na Rzeczpospolitą.

Pomiędzy tymi dwoma spotkaniami nastąpiła zmiana w życiu Potockiego: Sejm pozbawił go wszystkich stanowisk państwowych z powodu prorosyjskiej postawy.

Akty przygotowywał strateg polityczny

Akt Konfederacji został podpisany w kwietniu w Petersburgu, a został ogłoszony w dniu 12 maja w niewielkim miasteczku Targowicy na granicy własności Potockiego (obecnie to obwód kirowogradzki, prawie w samym centrum Ukrainy). Przygotowywał dokumenty Konfederacji, przy okazji, tajny radny i sekretarz Katarzyny II – Wasilij Popow. Strateg polityczny, jak można byłoby dziś powiedzieć.

Marszałkiem-kierownikiem został ogłoszony Potocki, doradcami – Branicki i Rzewuski. Wszystkich, którzy nie podporządkowali się im, uznawano za “wrogów ojczyzny”. Konfederacja likwidowała lokalne władze Rzeczypospolitej, zastępując je własnymi Komisjami.

Sejm, który uchwalił Konstytucję, został uznany za nielegalny, a sam akt konstytucyjny za zmowę. 23 punkty przewidywały powrót wolności szlacheckich, przywrócenie systemu federalnego Rzeczypospolitej. Ale większe znaczenie miały nie te punkty, a to co stało się potem.

Rosyjska inwazja

08 maja 1792 r. Ambasador Rosji Bułhakow wydał oświadczenie rządowi polskiemu, w którym królowa rosyjska zażądała “powrotu wolności oraz praworządności Rzeczpospolitej” (czyli anulowania konstytucji) oraz wszystkich “prawdziwych patriotów” wezwała do wsparcia jej w tym. Tymczasem wojska rosyjskie weszły czterema kolumnami z Besarabii na terytorium Rzeczypospolitej. Ogółem armia liczyła 97.700 osób. Byli to żołnierze, którzy brali udział w wojnie rosyjsko-tureckiej, krymskiej kampanii.

Pod rozkazem generała Kochowskiego, uczestnika czterech wojen, wojsko pokonało odległość od Dniestru do Wisły w 72 dni – rekord dla wojny europejskiej tamtego czasu. Jednym z korpusów dowodził, przy okazji, Michaił Kutuzow – przyszły zwycięzca Napoleona.

W tym samym czasie 32-tysięczna armia rosyjska pod dowództwem generała Michaiła Kreczetnikowa włamała się do Białorusi i Litwy. Wilno zdobyli bez walki. Szymon Kossakowski, który dowodził jednym z korpusów, ogłosił utworzenie konfederacji litewskiej na wzór Targowickiej. Słaba armia Wielkiego Księstwa Litewskiego bezskutecznie próbowała odpierać ataki, ale za każdym razem ponosiła klęskę i wycofywała się coraz dalej na zachód.

Armia nie jest przygotowana

Armia Rzeczpospolita, zreformowana po przyjęciu Konstytucji, stanowiła około 70 tysięcy osób. Dokładniej mówiąc, “powinna była stanowić”, ponieważ pułki nie były obsadzone i przeszkolone. Zdolnych bojowo było około 50 tys.

Jeszcze jeden minus – w celu kontroli terytorium kraju wojska były rozciągnięte na ogromne odległości, działania pomiędzy częściami nie były uzgodnione, natomiast Rosjanie trzymali swoje korpusy jedną pięścią.

Cenzura i represje

Kierownictwo Konfederacji wraz z wojskami rosyjskimi przenosiło się w głąb kraju i wydawało nowe dekrety. W jednym z nich wprowadzenie wojsk rosyjskich zostało uzasadnione faktem, że od nich zależy los Konfederacji.

Następnie wprowadzono cenzurę: drukarnie Rzeczypospolitej nie mogły drukować jakichkolwiek obraźliwych materiałów o Konfederacji, a osobę, która chciała je krytykować trzeba było od razu prowadzić do sądu. Konfederacja również zniosła podatki państwowe, pogarszając gospodarkę kraju.

Ciekawe jest to, że przy Konfederacji stale znajdował się przedstawiciel Katarzyny – baron von Bühler.

Król poddał się

W czerwcu nawet najbardziej zagorzali przeciwnicy Rosji zaczęli mówić o negocjacjach. Król Stanisław August Poniatowski próbował wynegocjować od Katarzyny zakończenie agresji, proponował mianować jej wnuka królem Polski. Jednak caryca ignorowała prośby, domagając się od byłego kochanka uznania Konfederacji. Po wielu wahaniach król to uczynił.

Armia przyjęła to uznanie jako zdradę. Generałowie, w tym Tadeusz Kościuszko, który “zamykał” kierunek kijowski, podał się do dymisji.Na czele polskiej części armii stali Potocki i Branicki, litewskiej – nowo powołany hetman Szymon Kossakowski.

Grom z jasnego nieba

Konfederacja świętowała zwycięstwo: ludność złożyła przysięgę, stare sądy przywrócono, została podporządkowana policja, opozycyjną Gazeta Narodowa” zamknięto, kierownictwo Konfederacji – 89 osób – było całkiem nietykalnych, król był ignorowany. Tymczasem między Austrią, Prusami i Rosją już odbywały się tajne negocjacje w sprawie rozbioru Rzeczpospolitej.

Początek rozbioru w marcu 1793 roku oświadczył nowy ambasador Rosji – Jakob Sievers. Dla większości konfederatów to był grom z jasnego nieba. Zwolennik wolności szlacheckiej Rzewuski stał się rozpaczliwym przeciwnikiem Rosji, ale było już za późno.

17 czerwca na sejmie w Grodnie pod naciskiem Sieversa szlachta uznała drugi rozbiór. Konfederacja także wysiłkami Sieversa, zaczęła tracić moc, dopóki we wrześniu nie została zniesiona na sejmie. Jednogłośnie.

Wykorzystana i porzucona

Kierownictwo Konfederacji już nie byli potrzebne. Jaki był los tych ludzi, którzy w imię osobistych ambicji i majątkowych interesów złożyli w ofierze własny kraj? Potocki, pozbawiony państwowych stanowisk, dożywał w Umaniu, ożenił się jednak z Zofią Witt za którą zapłacił byłemu mężowi dwa miliony “odszkodowania”.

wittowa140702

Zofia Witt: kobieta fatalna czy agent rosyjski?

Po jego śmierci w 1805 roku jego ciało, pozostawione na noc w kościele, ktoś rozebrał do naga I przystawił do ściany z dopiskiem “za zdradę ojczyzjny”. Kossakowski był złapany przez powstańców kościuszkowskich i został powieszony na szubienicy przed Ratuszem w Wilnie. Branicki dożywał w swoim dobytku w Białej Cerkwi, Rzewuski – w Wiedniu, gdzie zajmował się alchemią i poszukiwaniem skarbów.

Ale najważniejszy swój skarb – własne niezależne państwo – oni stracili na zawsze.

katerina140702

Książę Potiomkin i Katarzyna II

Siergiej Mikulewicz

Oryginal publikacji: http://nn.by/?c=ar&i=130846

comments powered by HyperComments

Ostatnie Artykuły

(Polskawkawalkach.blogspot.com, Polska)
...czyli czas na Gorzów Wielkopolski. A dlaczego napisałam Landsberg? Kiedyś tak nazywało się to miasto, ale to było dawno, dawno temu. Nasze zwiedzanie Gorzowa...

(polski.blog.ru, Polska)
„My, Polacy, w uczuciach swych, w sympatiach dla Słowian musimy stanowić jedno. Skłania nas do tego nie tylko słuszna sprawa, o którą ujęła się...
Prawdziwa perła wśród polskich zamków - 40 kilometrów na południe od Opola

(, )
Prawdziwa perła wśród polskich zamków - 40 kilometrów na południe od Opola. Można zjechać z A4 koło Krapkowic i kierować się drogą numer 409...
wojna futbolowa

(, )
Mimo wybuchu wojny we wrześniu 1939 roku… gry w piłkę nożną nikt w Europie nie zaprzestał. To zrozumiałe. Wojna swoją drogą, sport swoją. Ale...
Podpisanie paktu o nieagresji pomiędzy sowiecką Rosją i III Rzeszą, zwanego paktem Ribbentrop-Mołotow

(, )
Jest wiosna 1939 roku. W Warszawie, w centrali Oddziału II Sztabu Głównego trwa narada szefów polskiego wywiadu. Napływa coraz więcej informacji wskazujących na możliwość...
Historia złotego pociągu już od ponad miesiąca rozpala umysły nie tylko poszukiwaczy skarbów, eksploratorów, historyków, ale także już wszystkich Polaków.

(, )
Historia złotego pociągu już od ponad miesiąca rozpala umysły nie tylko poszukiwaczy skarbów, eksploratorów, historyków, ale także już wszystkich Polaków. Zgłoszenie przez polskiego i...
Warszawa w latach 50-tych XIX wieku

(, )
Zdjęcia starej Warszawy. Część I Zdjęcia starej Warszawy. Część II   Lata 1855-1860 , Po prawej budowa południowego skrzydła hotelu Europejski, w głębi nieistniejący Pałac Saski     1858 ,...
relacje między państwami

(, )
Zwycięstwo Andrzeja Dudy w wyborach prezydenckich w Polsce to konsekwencja zmęczenia Polaków 8-letnim panowaniem partii Bronisława Komorowskiego. Pomimo udanych rządów Platformy Obywatelskiej oraz pomimo...
Atak żołnierzy.

(, )
Nie ma większej radości dla Polaka niż smutek sąsiada, mówi przysłowie. Co stało się więc podczas konfliktu w południowo-wschodniej części Ukrainy? Zamiast w trudnej...